Coming Out Day: waarom een persoonlijke stap nog steeds politiek is
11 okt , 8:55 • Nieuws
Vandaag, 11 oktober, is het Coming Out Day: de dag waarop
wereldwijd aandacht is voor lhbtiq+-mensen die openlijk vertellen wie ze zijn
en van wie ze houden. In Nederland gaan op tientallen stadhuizen
regenboogvlaggen omhoog, op scholen hangen posters van de GSA (Gender and
Sexuality Alliance, een groep leerlingen die zich inzet voor een veilige school
voor lhbtiq+-jongeren) en in kantines wordt gepraat over iets wat voor veel
mensen nog altijd spannend is.
Aandacht blijft nodig
Die aandacht lijkt
misschien overbodig in een land dat in 2001 als eerste het huwelijk openstelde
voor paren van hetzelfde geslacht. Maar wie beter kijkt, ziet een ander beeld.
Coming Out Day bestaat juist omdat uit de kast komen geen afgerond historisch
moment is, maar iets wat mensen elke dag opnieuw doen: bij een nieuwe baan, bij
de huisarts, bij het inchecken in een hotel. En omdat de veiligheid om dat te
doen nooit vanzelfsprekend is.
Dit artikel gaat over
waar de dag vandaan komt, wat uit de kast komen eigenlijk inhoudt, hoe het er
in Nederland voor staat en waarom de dag ook kritiek krijgt.
Hoe het begon: Washington, 1987
De datum verwijst
naar 11 oktober 1987. Die dag trokken honderdduizenden mensen door Washington
D.C. tijdens de tweede grote National March on Washington for Lesbian and Gay
Rights. Het was midden in de aidscrisis: de Amerikaanse overheid zweeg
grotendeels, en homo's werden in de media vooral als risico neergezet. Tijdens
de mars werd ook de AIDS Memorial Quilt voor het eerst op de National Mall
uitgelegd.
Precies een jaar
later, op 11 oktober 1988, vond de eerste National Coming Out Day plaats. De
bedenkers waren psycholoog Robert Eichberg en activist Jean O'Leary, destijds
directeur van National Gay Rights Advocates in Los Angeles. Ze wilden bewust
niet alleen defensief reageren op anti-homobeleid, omdat dat voorspelbaar zou
zijn. In plaats daarvan kozen ze voor iets positiefs: de zichtbaarheid van
gewone mensen.
Al bij de eerste
editie deden achttien Amerikaanse staten mee. Kunstenaar Keith Haring ontwierp
het beroemde logo: een figuurtje dat vrolijk een deur openduwt Vanaf 1990 kwam
de organisatie onder de vleugels van de Human Rights Campaign, die er jaarlijks
thema's aan koppelde.
De gedachte erachter
Het idee was niet
nieuw. Al in 1978 riep de Amerikaanse politicus Harvey Milk homo's op om uit de
kast te komen tegenover familie, vrienden en collega's. Zijn redenering:
vooroordelen houden het moeilijkst stand als mensen ontdekken dat hun eigen
zoon, buurvrouw of collega lesbisch of homo is. Milk werd later dat jaar
vermoord, maar zijn oproep bleef.
Dat is ook de kern
van Coming Out Day: het persoonlijke is politiek. Elke coming-out maakt een
abstracte groep een beetje concreter, en dat verandert wat mensen denken.
Coming Out Day in Nederland
In Nederland bestaat
Coming Out Day officieel sinds 2009. Toenmalig minister van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap Ronald Plasterk riep 11 oktober dat jaar uit tot nationale
Coming-Outdag, om de sociale acceptatie van homo's en lesbiennes te bevorderen.
De dag sluit aan bij
een lange Nederlandse traditie. Het COC werd in 1946 in Amsterdam opgericht,
kort na de Tweede Wereldoorlog, als de discrete Shakespeareclub. De naam
Cultuur- en Ontspanningscentrum was een schuilnaam in een tijd dat
homoseksualiteit taboe was. Het is de oudste nog bestaande
lhbtiq+-belangenorganisatie ter wereld.
2026 is daarom een
bijzonder jaar. Het COC bestaat 80 jaar, het openstellen van het huwelijk is 25
jaar geleden en Amsterdam was deze zomer gastheer van WorldPride. Coming Out
Day 2026 valt dus in een jaar vol vieringen, maar ook in een jaar waarin
politici openlijk waarschuwen voor toenemende haat tegen lhbtiq+-mensen.
Hoe het eruitziet
- Regenboogvlaggen. Veel gemeenten, vooral de ruim 50 Regenboogsteden, hijsen 's ochtends de vlag op het stadhuis, vaak samen met de regionale COC-afdeling.
- Op school. Gender and Sexuality Alliances (GSA's) organiseren activiteiten en lessen. Volgens het COC hebben inmiddels meer dan 1000 scholen een GSA. Het grootste schoolmoment is overigens Paarse Vrijdag in december.
- Op het werk. Bedrijfsnetwerken gebruiken de dag om te laten zien dat collega's welkom zijn zoals ze zijn.
- Persoonlijk. Sommige mensen kiezen deze dag bewust voor hun eigen coming-out, omdat de aandacht en steun dan voelbaar is.
Uit de kast komen is geen moment, maar een proces
In films is een
coming-out één dramatisch gesprek aan de keukentafel. In werkelijkheid ziet het
er meestal anders uit. Het begint vaak bij jezelf: het besef dat je anders
voelt dan de mensen om je heen, en de tijd die nodig is om daar woorden voor te
vinden. Dat kan maanden duren, of jaren.
Daarna volgt een
lange reeks kleinere momenten. Eerst een goede vriend, dan misschien een zus,
later ouders, collega's, de sportclub. Jos Ahlers, voorzitter van COC
Kennemerland, zei het treffend bij de vlaggenhijs in Haarlem: je hebt eigenlijk
elke dag een coming-out, bijvoorbeeld als je samen uit eten gaat of incheckt
bij een hotel.
Elke keer opnieuw afwegen
Wie lhbtiq+ is, maakt
voortdurend kleine afwegingen. Noem ik mijn vriendin bij naam tijdens het
sollicitatiegesprek? Houd ik zijn hand vast op het station? Vertel ik de nieuwe
huisarts over mijn transitie? Onderzoekers noemen dat 'identity management':
het steeds inschatten hoe veilig het is om open te zijn.
Dat vraagt energie,
ook voor mensen die al lang 'uit' zijn. De lhbtiqa+-monitor 2024 constateerde
dat lhbtiqa+-personen bovengemiddeld vaak nadenken over wat ze doen in het
openbaar.
Verschillend voor iedereen
Uit de kast komen
betekent niet voor iedereen hetzelfde:
- Biseksuele en panseksuele mensen moeten vaak extra uitleg geven, omdat hun identiteit minder zichtbaar is en soms niet serieus wordt genomen.
- Transgender en non-binaire mensen komen niet alleen uit met een identiteit, maar vaak ook met een nieuwe naam, voornaamwoorden of een medische transitie.
- Ouderen gaan soms opnieuw 'de kast in' als ze afhankelijk worden van zorg, uit angst voor afwijzing door verzorgenden of medebewoners.
- Mensen uit religieuze of streng traditionele gemeenschappen riskeren soms het verlies van familie, gemeenschap of zelfs hun veiligheid.
Hoe staat Nederland ervoor? De groei is gestopt
Voor het eerst in
decennia stijgt de acceptatie in Nederland niet meer, en onder jongeren daalt ze
hard. Dat blijkt uit twee onderzoeken die vlak voor deze Coming Out Day
verschenen.
De tweejaarlijkse
lhbtiqa+-monitor van Movisie, Ipsos I&O en Panteia (6 oktober 2026) laat
zien dat ruim 80 procent van de volwassenen homoseksuele en lesbische personen
accepteert. Maar die lijn stijgt niet meer, en de acceptatie van trans,
non-binaire en intersekse personen is licht gedaald. Het HBSC-onderzoek van de
Universiteit Utrecht en het Trimbos-instituut onder scholieren van 11 tot 16
jaar (21 september 2026) toont een veel scherpere daling.
| Wat er gemeten is | Eerder | Nu |
| Jongens (11–16 jaar) positief over homoseksualiteit | ca. 40% (2021) | ca. 22–23% (2025) |
| Meisjes (11–16 jaar) positief over homoseksualiteit | ca. 78% (2021) | ca. 51% (2025) |
| Volwassenen die twee zoenende mannen aanstootgevend vinden | een vijfde (2024) | ruim een kwart (2026) |
| Volwassenen positief over transgender personen | — | iets minder dan twee derde (−3 procentpunt t.o.v. 2024) |
| Volwassenen positief over non-binaire personen | 54% (2024) | 52% (2026) |
| Volwassenen positief over intersekse personen | 68% (2024) | 66% (2026) |
Deskundigen wijzen
vooral naar sociale media en de zogenoemde 'manosfeer': online influencers die
strakke ideeën over mannelijkheid verspreiden en daarbij vaak negatief over
homoseksualiteit spreken. Volgens de onderzoekers speelt de verschuiving bij
alle groepen jongeren, ongeacht migratieachtergrond, schoolniveau of welvaart.
Een onrustige zomer
De cijfers komen na
een jaar waarin de dreiging zichtbaar werd. Tijdens Pride in Berlijn kwam deze
zomer een persoon om het leven toen een aanhanger van Islamitische Staat op een
menigte inreed. Bij de opening van de WorldPride-mensenrechtenconferentie in
Amsterdam op 5 augustus waarschuwden premier Rob Jetten en burgemeester Femke
Halsema dat hardbevochten vooruitgang aan het afbrokkelen is. Jetten noemde
online haat een van de grootste bedreigingen en kondigde aan dat het kabinet de
komende drie jaar 7,5 miljoen euro per jaar uittrekt voor de veiligheid van de
queer gemeenschap.
Wat dit betekent voor uit de kast komen
Acceptatie is geen
abstract getal. Voor een veertienjarige jongen in de brugklas betekent een
halvering van de acceptatie onder klasgenoten concreet: minder kans dat zijn
coming-out goed valt. De gezondheidsgevolgen zijn bekend. Uit de
Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2024 van GGD'en en RIVM blijkt dat
lhbtqia+-jongeren op vrijwel alle punten een slechtere mentale gezondheid
rapporteren dan leeftijdsgenoten, waaronder vaker suïcidale gedachten. Jongeren
noemden zelf discriminatie, agressie en gebrek aan acceptatie als mogelijke
oorzaken.
Kritiek en nuance: niemand is iemand een coming-out verschuldigd
Coming Out Day is
niet onomstreden, ook niet binnen de lhbtiq+-gemeenschap zelf. De kritiek richt
zich niet op zichtbaarheid an sich, maar op de boodschap die de dag onbedoeld
kan uitdragen.
De kast als falen. In 2013 schreef de
zwarte queer schrijver Preston Mitchum in The Atlantic dat de dag de kast te
makkelijk wegzet als iets negatiefs. Voor wie afhankelijk is van ouders, in een
onveilige omgeving woont of in een land waar homoseksualiteit strafbaar is, is
niet uit de kast komen geen lafheid. Het is een overlevingsstrategie.
Druk. Een dag die
coming-outs viert, kan voelen als een verwachting. Wie er (nog) niet klaar voor
is, of het simpelweg niemands zaak vindt, kan zich daardoor juist
buitengesloten voelen.
Een westers model. Het idee van één
grote onthulling past bij een westerse, individualistische cultuur. In veel
families en culturen wordt identiteit stiller beleefd: gekend maar niet
benoemd. Dat is niet per se minder waar of minder gelukkig.
Waarom moet alleen de
minderheid iets uitleggen? Heteroseksuele mensen hoeven nooit uit de kast te komen. Dat de 'norm'
nooit wordt benoemd, is precies waarom een coming-out nodig is.
Van 'coming out' naar 'inviting in'
Uit deze kritiek is
een ander beeld ontstaan: 'inviting in', iemand uitnodigen. Je bent niemand een
verklaring schuldig. Wie jou mag kennen zoals je bent, is iemand die je dat
vertrouwen hebt gegeven. Je bepaalt zelf wie, wanneer en hoe.
Veel organisaties,
ook het COC, leggen het accent daarom tegenwoordig niet op de oproep om uit de
kast te komen. Ze leggen het op het creëren van een omgeving waarin het veilig
is als je dat wilt. De verantwoordelijkheid verschuift zo van het individu naar
de omgeving.
Als iemand het jou vertelt
De meeste coming-outs
worden niet bepaald door de persoon die het vertelt, maar door hoe de ander reageert.
Een paar dingen die helpen:
- Bedank voor het vertrouwen. Iemand heeft er waarschijnlijk lang over nagedacht om het jou te vertellen. "Fijn dat je het me vertelt" is vaak al genoeg.
- Maak het niet over jezelf. "Waarom heb je het niet eerder gezegd?" of "Ik had het al door" zijn begrijpelijke reacties, maar ze verleggen de aandacht.
- Vraag wie het al weet. Iemands identiteit is niet aan jou om door te vertellen. Vraag of je het voor je moet houden. Ongewild 'geout' worden kan grote gevolgen hebben.
- Gebruik de juiste naam en voornaamwoorden. Vergis je je, verbeter jezelf kort en ga verder. Zonder groot excuus.
- Blijf normaal doen. Een coming-out verandert niet wie iemand is. Nodig de persoon gewoon uit, vraag naar die nieuwe partner zoals je dat bij ieder ander zou doen.
- Ga zelf op zoek naar informatie. Leg niet alle uitleg bij de persoon die net iets kwetsbaars heeft gedeeld.
Voor ouders is een
coming-out van hun kind soms ook een eigen proces, met vragen of zorgen. Dat
mag. Het helpt om die vragen ergens anders neer te leggen dan bij je kind,
bijvoorbeeld bij andere ouders of bij het COC.
Tot slot: zichtbaarheid is nog altijd nodig
Toen Robert Eichberg
en Jean O'Leary in 1988 de eerste Coming Out Day organiseerden, was de gedachte
eenvoudig: wie een homo, lesbienne of trans persoon kent, denkt anders over de
hele groep. Bijna veertig jaar later is die gedachte niet achterhaald. De
cijfers van dit najaar laten zien dat acceptatie geen eindpunt is dat je
bereikt en daarna bezit. Ze moet steeds opnieuw worden verdiend, vooral bij
nieuwe generaties.
Tegelijk is de dag
volwassener geworden. Het gaat niet meer alleen om de oproep 'kom uit de kast',
maar om de vraag aan iedereen: ben jij iemand bij wie het veilig is om dat te
doen? Daarmee is Coming Out Day ook een dag voor wie zelf niets hoeft te
vertellen.
Hulp en informatie
- COC Nederland: informatie, lokale afdelingen, jongerengroepen en voorlichting op scholen.
- Switchboard: anoniem praten over seksuele oriëntatie en genderidentiteit, ook voor ouders en vrienden.
- Transvisie: steun en informatie voor transgender personen en hun omgeving.
- 113 Zelfmoordpreventie: als je aan zelfmoord denkt, bel 113 of gratis 0800-0113, of chat via 113.nl. Dag en nacht bereikbaar.
Lees ook
Meer nieuws
Voor meer nieuws
kunt u Harderwijk Nieuws toevoegen op uw social media kanalen. Ook
kunt u lid worden van onze nieuwsbrief. En kunt u ons via push-meldingen op uw
beeldscherm krijgen. Ook voor regionaal nieuws kunt u terecht bij de buren. Nunspeet
Nieuws en Apeldoorn
Nieuws en Ermelo
Nieuws. Adverteren kan
natuurlijk ook! Adverteren op de meest gezochte Facebook-pagina voor
Harderwijks Nieuws? Mail dan naar [email protected] of bel naar 06–36454332. Heb je nieuws?
Mail dan naar [email protected]. Je kunt de redactie bereiken via deze mail
of bel naar 06-42022831.
Loading articles...
Loading
