Pil minder populair, spiraal juist in opmars: anticonceptiekeuze verandert snel

De veranderingen zijn behoorlijk groot. Uit het landelijke onderzoek Seks onder je 25e blijkt dat in 2012 nog 76 procent van de seksueel ervaren meiden van 17 tot en met 24 jaar de pil gebruikte, al dan niet in combinatie met een condoom. In 2023 was dat gedaald naar 46 procent. Ook wanneer naar volwassen vrouwen wordt gekeken, is die ontwikkeling zichtbaar. Onder vrouwen van 18 tot en met 49 jaar die ooit vaginale seks hebben gehad, daalde het pilgebruik tussen 2017 en 2023 van 30 naar 24 procent.

Tegenover die daling staat een flinke stijging van het gebruik van het spiraaltje. Onder jonge vrouwen van 17 tot en met 24 jaar steeg het gebruik van een koper- of hormoonspiraal van ongeveer 6 procent in 2012 naar 21 procent in 2023. Onder volwassen vrouwen is dezelfde verschuiving zichtbaar. In 2017 gebruikte 17 procent een spiraal, tegenover 21 procent in 2023.

Een belangrijke reden om geen anticonceptie te gebruiken is terughoudendheid tegenover hormonen. Van de vrouwen tussen 18 en 49 jaar die geen anticonceptiemiddel gebruiken, noemt ongeveer een derde het niet willen gebruiken van hormonen als reden. Ook bijwerkingen worden regelmatig genoemd. Onder vrouwen die natuurlijke methoden gebruiken, speelt die wens nog sterker. Rutgers beschrijft onderzoek waarin 62 procent het niet willen gebruiken van hormonen als reden noemt. Dat betekent niet automatisch dat hormonale anticonceptie onveilig is. Wel laat het zien dat vrouwen bewuster verschillende methoden tegen elkaar afwegen en dat persoonlijke voorkeur en ervaren bijwerkingen een grotere rol spelen.

Een opvallend cijfer uit het jongerenonderzoek is dat één op de vijf meiden die ervaring heeft met vaginale seks geen anticonceptie gebruikt. In 2012 ging dat nog om ongeveer één op de elf. Dat betekent overigens niet dat al deze vrouwen voortdurend risico lopen op een zwangerschap. Sommige jongeren hebben bijvoorbeeld geen seks meer waarbij zwangerschap mogelijk is. Toch noemt Rutgers de ontwikkeling relevant omdat anticonceptiegebruik en condoomgebruik onder jongeren zijn afgenomen.

Niet alleen het gebruik van de pil neemt af. Bij de eerste vaginale seks gebruikte in 2017 bijna driekwart van de jongeren een condoom. In 2023 was dat ongeveer twee derde. Dat is om een tweede reden van belang: anticonceptiemiddelen als de pil en het spiraaltje kunnen zwangerschap voorkomen, maar beschermen niet tegen seksueel overdraagbare aandoeningen. Het condoom heeft daardoor een andere functie dan veel andere anticonceptiemethoden.

De cijfers vragen tegelijkertijd om enige nuance. Het overgrote deel van de jongeren gebruikt namelijk wél een vorm van anticonceptie. Volgens Rutgers gebruikte 91 procent bij de eerste keer penis-in-vagina-seks een anticonceptiemethode. Bij seks met de laatste partner gebruikt ongeveer vier op de vijf jongeren anticonceptie. De ontwikkeling is dus niet dat jongeren massaal stoppen met anticonceptie. Wel verschuift de manier waarop zij zwangerschap proberen te voorkomen.

Onder volwassen vrouwen van 18 tot en met 49 jaar liep in het landelijke onderzoek uit 2023 ongeveer 12 procent risico op een onbedoelde zwangerschap. In een andere uitsplitsing van de landelijke Leefstijlmonitor komt het risico onder vrouwen van 16 tot en met 49 jaar uit op 8,7 procent. Het verschil hangt samen met de onderzochte groep en definitie. De cijfers laten vooral zien waarom goede informatie over anticonceptie relevant blijft.

Daar is geen universeel antwoord op. De pil, een hormoon- of koperspiraal, implantatiestaafje, anticonceptiering, prikpil en condoom hebben allemaal andere eigenschappen. Ook gezondheid, leeftijd, kinderwens, eventuele bijwerkingen en persoonlijke voorkeur spelen mee. Wie wil veranderen van anticonceptiemethode of twijfelt over de huidige methode, kan dat bespreken met de huisarts of een andere zorgprofessional. Voor jongeren is betrouwbare informatie over seksualiteit en anticonceptie daarnaast verkrijgbaar via onder andere Sense en de GGD.

Wereld Anticonceptiedag wordt jaarlijks op 26 september gehouden. De belangrijkste ontwikkeling achter de Nederlandse cijfers is misschien niet dat één anticonceptiemethode 'verdwijnt', maar dat keuzes uiteenlopen. De pil is minder dominant geworden. Het spiraaltje is veel gebruikelijker dan tien jaar geleden en een groeiende groep wil liever geen hormonen gebruiken. Juist daardoor wordt goede, onafhankelijke informatie over werking, betrouwbaarheid, bijwerkingen en bescherming tegen soa's steeds belangrijker.

Onder seksueel ervaren meiden van 17 tot en met 24 jaar gebruikte in 2023 ongeveer 46 procent de pil, alleen of in combinatie met een condoom.

Ja. In dezelfde leeftijdsgroep steeg het gebruik van ongeveer 6 procent in 2012 naar 21 procent in 2023.

Nee. Eén op de vijf seksueel ervaren meiden van 17 tot en met 24 jaar gebruikte in het onderzoek geen anticonceptiemiddel.

Nee. Voor bescherming tegen veel seksueel overdraagbare aandoeningen blijft een condoom belangrijk.

Voor meer nieuws kunt u Harderwijk Nieuws toevoegen op uw social media kanalen. Ook kunt u lid worden van onze nieuwsbrief. En kunt u ons via push-meldingen op uw beeldscherm krijgen. Ook voor regionaal nieuws kunt u terecht bij de buren. Nunspeet Nieuws en Apeldoorn Nieuws en Ermelo Nieuws. Adverteren kan natuurlijk ook! Adverteren op de meest gezochte Facebook-pagina voor Harderwijks Nieuws? Mail dan naar [email protected] of bel naar 06–36454332. Heb je nieuws? Mail dan naar [email protected]. Je kunt de redactie bereiken via deze mail of bel naar 06-42022831.